Sốt co giật ở trẻ: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chăm sóc đúng

Sốt co giật ở trẻ là tình trạng khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng khi trẻ đột ngột xuất hiện các cơn co giật trong lúc sốt cao. Mặc dù phần lớn các trường hợp là lành tính và có thể tự hồi phục, việc nhận biết sớm dấu hiệu, xử trí đúng cách và theo dõi sát diễn biến của trẻ vẫn đóng vai trò quan trọng. 

Sốt co giật ở trẻ là gì?

Sốt co giật ở trẻ là tình trạng xuất hiện cơn co giật khi thân nhiệt tăng cao đột ngột trong lúc trẻ bị sốt. Khi nhiệt độ cơ thể tăng nhanh, não bộ bị kích thích có thể dẫn đến các cơn co giật ở tay chân hoặc toàn thân. Trong cơn co giật, trẻ thường có biểu hiện cứng người, mắt trợn, tay chân giật liên tục và mất ý thức tạm thời.

Thông thường, cơn sốt co giật sẽ tự chấm dứt sau khoảng 1 - 2 phút. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, cơn co giật có thể kéo dài trên 15 phút, cần được đưa đến cơ sở y tế để được theo dõi và xử trí kịp thời.

Theo các chuyên gia, nếu trẻ xuất hiện sốt co giật khoảng 1 - 2 lần trong giai đoạn từ 2 tháng đến 6 tuổi thì đa số được đánh giá là lành tính. Tuy vậy, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân gây sốt cũng như loại trừ các bệnh lý thần kinh khác nếu cần.

Dựa vào đặc điểm của cơn co giật, sốt co giật ở trẻ được chia thành hai dạng:

• Sốt co giật đơn thuần: Cơn co giật xảy ra toàn thân, kéo dài dưới 15 phút và chỉ xuất hiện một lần trong 24 giờ. Sau cơn co giật, trẻ hồi phục, không bị rối loạn tri giác hoặc để lại di chứng thần kinh.

• Sốt co giật phức hợp: Cơn co giật khu trú (cục bộ) hoặc kéo dài trên 15 phút, đồng thời có thể xảy ra từ hai cơn trở lên trong vòng 24 giờ.

Điều quan trọng cha mẹ cần phân biệt là sốt co giật không đồng nghĩa với động kinh. Sốt co giật chỉ xuất hiện khi trẻ đang sốt, trong khi động kinh là tình trạng co giật tái diễn và không nhất thiết liên quan đến sốt. Phần lớn trẻ bị sốt co giật đơn thuần không tiến triển thành động kinh và cũng không làm tăng nguy cơ mắc động kinh trong tương lai.

Sốt co giật ở trẻ thường xảy ra khi thân nhiệt tăng cao hoặc tăng nhanh trong lúc sốt (Nguồn: Sưu tầm)

Nguyên nhân gây sốt co giật ở trẻ

Nguyên nhân gây sốt co giật thường là khi trẻ bị sốt do các bệnh nhiễm trùng do virus hoặc vi khuẩn. Trẻ dưới 6 tuổi có hệ thần kinh chưa phát triển hoàn thiện nên nhạy cảm hơn với sự thay đổi đột ngột của thân nhiệt. Khi sốt tăng nhanh hoặc sốt cao, não bộ dễ bị kích thích và làm xuất hiện cơn co giật. 

Bên cạnh yếu tố về sự phát triển của hệ thần kinh, nguy cơ sốt co giật ở trẻ còn có thể tăng lên do một số nguyên nhân và yếu tố thuận lợi sau:

• Yếu tố di truyền: Trẻ có cha mẹ hoặc người thân từng bị sốt co giật hoặc có tiền sử co giật có nguy cơ gặp tình trạng này cao hơn so với những trẻ không có tiền sử gia đình.

• Tiếp xúc với khói thuốc lá trong thai kỳ: Một số nghiên cứu cho thấy việc mẹ hút thuốc hoặc thường xuyên hít phải khói thuốc trong thời gian mang thai có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị sốt co giật sau khi sinh.

• Thiếu sắt hoặc dinh dưỡng thai kỳ chưa đảm bảo: Phụ nữ mang thai có nồng độ Ferritin huyết thanh thấp, thiếu sắt hoặc tình trạng suy dinh dưỡng bào thai có thể làm tăng nguy cơ sốt co giật ở trẻ.

Mặc dù có nhiều yếu tố liên quan đến nguy cơ mắc bệnh, nhưng không phải mọi trẻ bị sốt đều sẽ xuất hiện cơn co giật. 

Triệu chứng sốt co giật ở trẻ em cần nhận biết sớm

Sốt co giật thường xuất hiện khi trẻ đang sốt, phổ biến ở mức khoảng 39 - 40°C. Tuy nhiên, không phải trẻ nào sốt cao cũng bị co giật và một số trường hợp vẫn có thể xảy ra co giật ở mức thân nhiệt thấp hơn nếu nhiệt độ tăng nhanh trong thời gian ngắn.

Khi lên cơn sốt co giật, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu như:

• Đột ngột mất phản ứng với những tác động xung quanh.

• Toàn thân hoặc tay chân co giật liên tục.

• Cơ thể cứng lại.

• Mắt trợn hoặc đảo mắt lên trên.

• Thở không đều.

• Có thể phát ra tiếng thét trước khi cơn co giật xảy ra.

• Một số trẻ nôn ói hoặc sùi bọt mép.

Sau khi cơn co giật kết thúc, trẻ thường mệt, buồn ngủ hoặc lơ mơ trong một khoảng thời gian ngắn trước khi dần tỉnh táo trở lại. Tuy nhiên, nếu trẻ co giật kéo dài, co giật tái diễn nhiều lần trong cùng một đợt sốt, khó tỉnh sau cơn hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường khác, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Co giật, mắt trợn và mất ý thức là những biểu hiện điển hình của sốt co giật ở trẻ (Nguồn: Sưu tầm)

Diễn biến của cơn sốt co giật ở trẻ em

Sốt co giật thường xuất hiện trong giai đoạn thân nhiệt của trẻ tăng nhanh, phổ biến trong 24 giờ đầu của đợt sốt. Cơn co giật thường xảy ra đột ngột khiến nhiều cha mẹ lo lắng, nhưng phần lớn là sốt co giật đơn thuần và có xu hướng tự chấm dứt sau một thời gian ngắn.

Sau khi cơn co giật kết thúc, trẻ thường rơi vào trạng thái mệt mỏi, lơ mơ hoặc buồn ngủ do cơ thể vừa trải qua một cơn co giật. Giai đoạn này có thể kéo dài từ vài phút đến vài giờ trước khi trẻ dần tỉnh táo và trở lại trạng thái bình thường. Trong đa số trường hợp, trẻ chỉ xuất hiện một cơn co giật trong một đợt sốt và không để lại di chứng thần kinh.

Tuy nhiên, nếu trẻ co giật kéo dài, xuất hiện nhiều cơn trong cùng một đợt sốt, thời gian lơ mơ sau cơn kéo dài hoặc ý thức không hồi phục như bình thường, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám. Việc đánh giá sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân gây sốt, phân biệt với các bệnh lý thần kinh khác và có hướng xử trí phù hợp.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát sốt co giật ở trẻ

Không phải trẻ nào từng bị sốt co giật cũng sẽ gặp lại tình trạng này trong những lần sốt tiếp theo. Tuy nhiên, nguy cơ tái phát có thể cao hơn nếu trẻ có một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Bị sốt co giật lần đầu khi dưới 1 tuổi.

• Có cha mẹ hoặc anh, chị, em ruột từng bị sốt co giật.

• Cơn co giật xuất hiện khi thân nhiệt dưới 40°C.

• Có nhiều cơn co giật trong cùng một đợt sốt.

• Cơn co giật xảy ra sớm, trong vòng dưới 1 giờ kể từ khi bắt đầu sốt.

Mặc dù có nguy cơ tái phát, phần lớn trẻ bị sốt co giật vẫn phát triển thể chất và trí tuệ bình thường. Cha mẹ không nên quá lo lắng, nhưng cần theo dõi sát khi trẻ bị sốt và đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu cơn co giật kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Trẻ có tiền sử sốt co giật cần được theo dõi cẩn thận mỗi khi bị sốt (Nguồn: Sưu tầm)

Cách chăm sóc trẻ bị sốt co giật đúng cách

Khi trẻ lên cơn sốt co giật, điều quan trọng nhất là cha mẹ cần giữ bình tĩnh để xử trí đúng cách. Phần lớn các trường hợp sốt co giật đơn thuần đều tự chấm dứt và không gây tổn thương não. Tuy nhiên, việc sơ cứu không đúng có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị chấn thương hoặc sặc đường thở. Sau khi cơn co giật kết thúc, cha mẹ nên tiếp tục theo dõi tình trạng của trẻ, hạ sốt đúng cách và đưa trẻ đến cơ sở y tế để xác định nguyên nhân gây sốt, đặc biệt nếu đây là lần đầu trẻ bị sốt co giật hoặc có các dấu hiệu bất thường. 

Hạ sốt an toàn cho trẻ

Ngay khi trẻ xuất hiện cơn co giật, hãy đặt trẻ nằm trên mặt phẳng an toàn và nghiêng đầu sang một bên để đường thở được thông thoáng, giúp hạn chế nguy cơ hít sặc nếu trẻ nôn. Đồng thời, nới lỏng quần áo để trẻ dễ thở hơn và theo dõi thời gian diễn ra cơn co giật.

Đặt trẻ nằm nghiêng trên mặt phẳng để hạn chế nguy cơ hít sặc (Nguồn: Sưu tầm)

Sau khi cơn co giật kết thúc, cha mẹ có thể lau mát cho trẻ bằng nước ấm, tập trung ở các vị trí như trán, cổ, nách và bẹn để hỗ trợ hạ thân nhiệt. Không nên dùng nước lạnh hoặc nước đá vì có thể khiến mạch máu co lại, làm giảm hiệu quả tỏa nhiệt của cơ thể.

Thuốc hạ sốt chỉ nên sử dụng theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế, dựa trên cân nặng và tình trạng của trẻ. Ngoài ra, cần cho trẻ uống đủ nước (nếu trẻ đã tỉnh táo và có thể uống), đồng thời theo dõi sát các biểu hiện sau cơn co giật. Nếu đây là lần đầu trẻ bị sốt co giật, cơn co giật kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc trẻ chậm hồi phục ý thức, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Những điều cha mẹ tuyệt đối không nên làm khi trẻ sốt co giật

Trong lúc trẻ đang co giật, cha mẹ không nên cố gắng giữ chặt tay chân hoặc ghì trẻ xuống vì có thể gây chấn thương. Đồng thời, tuyệt đối không đưa tay, thìa, đũa, vật cứng hay bất kỳ đồ vật nào vào miệng trẻ, bởi điều này không ngăn được tình trạng cắn lưỡi mà còn làm tăng nguy cơ gãy răng, tổn thương khoang miệng hoặc gây sặc, tắc đường thở.

Ngoài ra, không nên ép trẻ uống nước, uống thuốc hay ăn khi trẻ chưa tỉnh hoàn toàn. Cha mẹ cũng cần tránh tập trung quá đông người xung quanh khiến không gian trở nên ngột ngạt. Trong suốt cơn co giật, hãy cố gắng ghi nhớ thời điểm cơn bắt đầu, thời gian kéo dài và các biểu hiện của trẻ để cung cấp cho bác sĩ khi cần thiết, giúp việc đánh giá và xử trí chính xác hơn.

Lưu ý: Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, được tổng hợp từ các nguồn y tế uy tín và không thay thế cho việc tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Nếu trẻ có dấu hiệu sốt co giật hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường như co giật kéo dài, tái diễn nhiều lần, khó tỉnh sau cơn hoặc sốt cao không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế.