Sốt xuất huyết: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và phòng ngừa

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi vằn. Bệnh có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng, gây nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Cùng tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp chẩn đoán, điều trị và cách phòng ngừa sốt xuất huyết trong bài viết dưới đây. 

Sốt xuất huyết là bệnh gì? Nguyên nhân gây ra bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn mang mầm bệnh, phổ biến nhất là muỗi Aedes aegypti. Bệnh lưu hành ở nhiều quốc gia có khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó Việt Nam thường ghi nhận số ca mắc tăng cao vào mùa mưa khi điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản.

Virus Dengue gồm 4 tuýp huyết thanh (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4). Sau khi mắc một týp virus, cơ thể chỉ tạo miễn dịch lâu dài với chính týp đó, vì vậy một người vẫn có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần nếu nhiễm các tuýp virus còn lại.

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn. Phần lớn trường hợp chỉ có các triệu chứng từ nhẹ đến trung bình và hồi phục sau khoảng 1 - 2 tuần nếu được theo dõi, chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, ở một số người bệnh, sốt xuất huyết có thể diễn tiến nhanh sang thể nặng với tình trạng thoát huyết tương, xuất huyết nghiêm trọng, sốc hoặc tổn thương nhiều cơ quan, đòi hỏi phải được điều trị kịp thời để giảm nguy cơ biến chứng.

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus Dengue. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, bù dịch hợp lý và theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng, từ đó can thiệp y tế kịp thời.

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue (Nguồn: Sưu tầm)

Triệu chứng sốt xuất huyết theo từng mức độ

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, sốt xuất huyết Dengue được phân thành 3 mức độ dựa trên các biểu hiện lâm sàng và kết quả cận lâm sàng. Việc nhận biết đúng từng mức độ giúp đánh giá nguy cơ diễn tiến của bệnh và lựa chọn phương pháp theo dõi, điều trị phù hợp. 

Triệu chứng sốt xuất huyết

Đây là giai đoạn người bệnh có biểu hiện sốt cấp tính (thường kéo dài không quá 7 ngày) và sinh sống hoặc từng đến khu vực có dịch. Ngoài sốt, người bệnh có ít nhất 2 trong các dấu hiệu sau:

• Buồn nôn hoặc nôn.

• Phát ban.

• Đau cơ, đau khớp, đau đầu hoặc nhức hai hốc mắt.

• Xuất huyết dưới da hoặc nghiệm pháp dây thắt dương tính.

• Xét nghiệm có thể ghi nhận hematocrit bình thường hoặc tăng, số lượng bạch cầu bình thường hoặc giảm, tiểu cầu bình thường hoặc giảm.

Các triệu chứng sốt xuất huyết phổ biến (Nguồn: Sưu tầm)

Triệu chứng sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo 

Đây là giai đoạn bệnh có nguy cơ diễn tiến nặng, cần được theo dõi chặt chẽ. Người bệnh có ít nhất một trong các dấu hiệu sau:

• Vật vã, lừ đừ hoặc li bì.

• Đau bụng nhiều, đau liên tục hoặc tăng cảm giác đau vùng gan.

• Nôn nhiều (≥ 3 lần trong 1 giờ hoặc ≥ 4 lần trong 6 giờ).

• Xuất huyết niêm mạc như chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, xuất huyết âm đạo hoặc tiểu ra máu.

• Gan to trên 2 cm dưới bờ sườn.

• Tiểu ít.

• Hematocrit tăng kèm số lượng tiểu cầu giảm nhanh.

• AST hoặc ALT ≥ 400 U/L (nếu có điều kiện xét nghiệm).

• Có tràn dịch màng phổi hoặc ổ bụng trên siêu âm hoặc X-quang.

Triệu chứng sốt xuất huyết Dengue nặng 

Sốt xuất huyết Dengue nặng được xác định khi người bệnh có ít nhất một trong các biểu hiện sau:

• Thoát huyết tương nặng, dẫn đến sốc sốt xuất huyết, sốc sốt xuất huyết nặng hoặc ứ dịch gây suy hô hấp.

• Xuất huyết nặng.

• Suy tạng, bao gồm tổn thương gan (AST hoặc ALT ≥ 1000 U/L), rối loạn ý thức do ảnh hưởng đến thần kinh trung ương hoặc tổn thương tim và các cơ quan khác. 

Biến chứng của sốt xuất huyết

Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, đa số người mắc sốt xuất huyết Dengue sẽ hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn tiến nặng và xuất hiện các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt trong giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi khởi phát sốt. Đây cũng là thời điểm người bệnh cần được theo dõi sát để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường.

Sốt xuất huyết có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm (Nguồn: Sưu tầm)

Sốc sốt xuất huyết

Sốc sốt xuất huyết là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất của bệnh. Nguyên nhân chủ yếu là do tình trạng thoát huyết tương làm giảm thể tích tuần hoàn, dẫn đến tụt huyết áp và suy tuần hoàn. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể rơi vào sốc kéo dài, gây tổn thương nhiều cơ quan và tăng nguy cơ tử vong.

Xuất huyết nặng

Ở một số trường hợp, sốt xuất huyết có thể gây xuất huyết nghiêm trọng tại nhiều cơ quan như đường tiêu hóa, não hoặc các cơ quan nội tạng khác. Tình trạng này thường gặp ở người bệnh có rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu nặng hoặc có bệnh lý nền. Ngoài ra, việc tự ý sử dụng các thuốc có nguy cơ làm tăng chảy máu như aspirin hoặc ibuprofen cũng có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.

Suy đa cơ quan

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể bị tổn thương nhiều cơ quan cùng lúc do tình trạng sốc kéo dài hoặc thoát huyết tương nghiêm trọng. Một số biến chứng có thể gặp gồm suy gan, suy thận cấp, viêm cơ tim hoặc suy tim. Đây đều là những tình trạng cần được điều trị tích cực tại cơ sở y tế.

Các phương pháp chẩn đoán sốt xuất huyết

Để chẩn đoán sốt xuất huyết, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các xét nghiệm cần thiết. Trong đó, xét nghiệm máu là phương pháp được sử dụng để phát hiện sự hiện diện của virus Dengue hoặc các kháng thể do cơ thể tạo ra nhằm đáp ứng với virus.

Bên cạnh kết quả xét nghiệm, người bệnh cần cung cấp đầy đủ thông tin về thời điểm khởi phát triệu chứng cũng như tiền sử sinh sống hoặc từng đến khu vực đang có dịch sốt xuất huyết. Những thông tin này sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn nguyên nhân gây bệnh và đưa ra hướng theo dõi, điều trị phù hợp.

Xét nghiệm máu giúp phát hiện virus Dengue (Nguồn: Sưu tầm)

Phương pháp điều trị sốt xuất huyết

Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh sốt xuất huyết. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, bù dịch hợp lý và theo dõi sát diễn tiến của bệnh nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để có biện pháp xử trí kịp thời.

Trong quá trình điều trị, người bệnh sẽ được sử dụng thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Bên cạnh đó, có thể kết hợp các biện pháp hạ sốt vật lý như lau mát cơ thể bằng nước ấm để hỗ trợ giảm thân nhiệt.

Việc bù dịch cũng đóng vai trò quan trọng trong điều trị sốt xuất huyết. Tùy vào tình trạng của từng người bệnh, bác sĩ sẽ hướng dẫn bù dịch bằng đường uống hoặc chỉ định truyền dịch khi cần thiết.

Ngoài ra, người bệnh cần được theo dõi sát diễn tiến của bệnh và thông báo ngay cho nhân viên y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo hoặc triệu chứng bất thường để được xử trí kịp thời. Đồng thời, không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc truyền dịch khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra biến chứng.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả

Hiện nay, phòng ngừa sốt xuất huyết bao gồm các biện pháp chủ động nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế sự lây lan của virus Dengue trong cộng đồng.

Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp giúp phòng ngừa sốt xuất huyết. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành vắc xin phòng sốt xuất huyết. Vắc xin có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch đối với 4 tuýp huyết thanh của virus Dengue (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4), góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng. Việc tiêm chủng cần được thực hiện theo đúng chỉ định và hướng dẫn của cơ sở y tế.

Bên cạnh tiêm chủng, mỗi người cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách mặc quần áo dài tay khi cần thiết, ngủ màn kể cả ban ngày và sử dụng các biện pháp xua muỗi phù hợp.

Đồng thời, cần loại bỏ nơi sinh sản của muỗi bằng cách đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa thường xuyên, lật úp các vật dụng có thể đọng nước và phối hợp với địa phương trong các hoạt động vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng (bọ gậy) và phòng, chống dịch sốt xuất huyết..

Lưu ý: Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, được tổng hợp từ các nguồn y tế uy tín và không thay thế cho việc tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết hoặc các triệu chứng bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế.